YENİ DÖNEMDE ÇOCUKLARIN RUH SAĞLIĞINA DİKKAT!

Akran zorbalığına maruz kalan çocukların yaşadıklarını anlatmaktan çekinebileceği uyarısında bulunan Dr. Öğr. Üyesi Meltem Küçükdağ, yeni eğitim-öğretim dönemi öncesinde çocukların okula uyum süreci, okul kaygısı, akran zorbalığı ve akademik başarı konusunda ailelere önemli önerilerde bulundu.
Düzce Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı Dr. Öğr. Üyesi Meltem Küçükdağ, okulların açılmasının çocuklar açısından önemli bir “geçiş evresi” olduğunu belirtti. Okulların açılmasının çocukların ruhsal dünyasında karmaşık ve çok boyutlu bir etki yaratabileceğini ifade eden Küçükdağ, “Bir yandan uzun bir aradan sonra arkadaşlarına ve öğretmenlerine kavuşmanın verdiği heyecan, sosyalleşme ve aidiyet ihtiyacının karşılanması olumlu duyguları tetikler. Ancak diğer yandan, yaz tatilinin getirdiği esneklik ve limitsizlikten; kurallı, sınırları çizilmiş ve yapılandırılmış bir düzene geçiş, birçok çocukta belirsizlik hissi ve stres yaratabilir.” dedi.
Özellikle okula yeni başlayan veya kademe değiştiren çocuklarda adaptasyon sürecinin daha yoğun bir kaygı olarak ortaya çıkabildiğini belirten Küçükdağ, “Bu dönemi, çocuğun hem bilişsel hem de duygusal kapasitesinin esnediği ve yeniden şekillendiği bir ‘geçiş evresi’ olarak değerlendirmek en doğrusudur.” ifadelerini kullandı.
Çocukların tatil döneminden okul düzenine geçişinin ani değil, kademeli olması gerektiğini vurgulayan Meltem Küçükdağ, okullar açılmadan yaklaşık bir-iki hafta önce uyku ve uyanıklık saatlerinin okul düzenine göre yavaş yavaş değiştirilmesini önerdi. Yemek saatleri ile ekran ve teknoloji kullanım sürelerinin de okul dönemi rutinine yaklaştırılması gerektiğini belirten Dr. Öğr. Üyesi Küçükdağ, ailelerin bu süreci baskıcı ve cezalandırıcı bir şekilde değil, çocukla iş birliği yaparak ve nedenlerini açıklayarak yürütmelerinin önemine dikkat çekti. 
Okula gitmek istemeyen çocuğa nasıl yaklaşılmalı?
“Okul kaygısının her çocukta farklı şekillerde ortaya çıkabileceğini belirten Küçükdağ, en sık karşılaşılan belirtilerin bedensel şikâyetler olduğunu söyledi. Çocuğun pazar akşamları veya sabah okula gitmeden hemen önce başlayan ve tıbbi bir nedene dayanmayan karın ağrısı, mide bulantısı veya baş ağrısı şikâyetlerinin tipik belirtiler olduğunu ifade eden Düzce Üniversitesi öğretim üyesi, nedensiz ağlama krizleri, hırçınlık, içine kapanma, ebeveyne aşırı yapışma ve uykuya dalmada güçlük gibi belirtilerin de gözlemlenebileceğini kaydetti. “Çocuk genellikle ‘Okula gitmekten korkuyorum’ demez; beden dili, fizyolojik tepkileri ve değişen davranışları aracılığıyla bu kaygıyı dışa vurur.” ifadelerini kullandı.
Okula gitmek istemeyen çocuklara yaklaşımda en önemli noktanın çocuğu yargılamadan, suçlamadan ve küçümsemeden dinlemek olduğunu vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Küçükdağ, ailelerin öncelikle çocuğun duygusunu onaylaması gerektiğini belirtti. Ailelerin “Şu an okula gitmek sana zor geliyor, bu hissini anlıyorum.” mesajını vermesinin önemli olduğunu söyleyen Küçükdağ, empatinin okula gitmemeye izin vermek veya taviz vermek anlamına gelmediğinin altını çizdi.
Okula devamlılık konusunda kararlı ve tutarlı, ancak son derece şefkatli bir tutum sergilenmesi gerektiğini dile getiren Dr. Öğr. Üyesi Meltem Küçükdağ, “Çocuğa ‘Neden gitmiyorsun?’ gibi savunmaya iten sorgulayıcı sorular yerine, ‘Okulda seni zorlayan, canını sıkan bir şeyler mi var?’ gibi açık uçlu sorular sorulmalı; sorunun asıl kaynağı (akademik zorluk, akran zorbalığı veya ebeveynden ayrılma kaygısı) tespit edilmeye çalışılmalıdır.” dedi.
Akran zorbalığının sessiz belirtilerine dikkat
Akran zorbalığına maruz kalan çocukların yaşadıklarını anlatmaktan çekinebileceği uyarısında bulunan Dr. Öğr. Üyesi Küçükdağ, yetişkinlerin çocuklardaki sessiz belirtileri fark etmesinin önem taşıdığını söyledi. Çocuğun okul eşyalarının sürekli kaybolması, yırtılması veya zarar görmesi ile vücudunda açıklanamayan morlukların fiziksel zorbalığın somut işaretleri olabileceğini ifade eden öğretim üyesi; okula veya belirli bir ortama gitmeye karşı yoğun direnç, akademik başarıda ani düşüş, daha önce keyif aldığı aktivitelere karşı ilgisizlik, ani öfke patlamaları veya aşırı içe kapanıklığın da dikkate alınması gerektiğini belirtti. Çocuğun “Kimse beni sevmiyor.”, “Ben işe yaramazım.” gibi benlik saygısının zedelendiğini gösteren ifadeler kullanmaya başlamasının da önemli bir uyarı işareti olduğunu vurguladı. Çocuğun yaşadığı kaygı, uyum sorunu veya isteksizliğin birkaç haftadan uzun sürmesi ve giderek şiddetini artırmasının önemli bir alarm işareti olduğunu dillendiren Küçükdağ, uyku ve iştah düzeninde kalıcı bozulma olması, okula gitmemek için kendisine veya çevresine zarar verme eğilimi göstermesi veya yoğun panik belirtileri yaşaması durumunda zaman kaybetmeden bir uzmana başvurulması gerektiğini söyledi. Akran zorbalığı şüphesinin güçlenmesi, yoğun içe kapanma veya depresif belirtilerin gözlemlenmesi halinde de çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanından destek alınması gerektiğini belirten Küçükdağ, “Çocuğun ruhsal gelişiminin kalıcı yara almaması için mutlaka bir çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanından destek alınmalıdır” dedi.