BEUN’DAN HAYAT KURTARABİLECEK BULUŞ

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Mühendislik Fakültesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu ve Dr. Seda Akduman tarafından geliştirilen, deprem sonrasında binalardaki muhtemel hasarın hızlı şekilde belirlenmesini amaçlayan sistem, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından tescillendi.

"Deprem Sonrasında Hızlı Bina Hasar Tespiti Yapılmasını Sağlayan Bir Sistem ve Buna Yönelik Bir Yöntem" adıyla geliştirilen buluş, deprem sırasında binaların gerçekleştirdiği salınımları ölçerek yapının tasarım aşamasında beklenen davranışıyla karşılaştırmayı ve bina sakinlerine muhtemel hasar konusunda hızlı bilgi vermeyi amaçlıyor.

Vatandaşın "Binam hasar aldı mı" sorusuna hızlı yanıt hedefleniyor
Sistemin çalışma prensibini anlatan Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, büyük veya küçük tüm depremlerin binalarda sarsıntıya neden olduğunu belirterek deprem sonrasında vatandaşların yapı güvenliği konusunda endişe yaşadığını söyledi.
Profesyonel bina incelemelerinin maliyetli olabildiğine dikkat çeken Kutoğlu, geliştirilen sistemle ilk aşamada vatandaşların yaşadığı endişenin azaltılmasını hedeflediklerini ifade etti.
Kutoğlu, "Deprem olduğunda vatandaşlarımız, ‘Bu sarsıntı gerçekten tehlikeli miydi, bina bu sarsıntıya karşı iyi bir cevap verdi mi, dayanıklı mı?’ gibi soruların cevabını merak ediyor. İlk aşamada vatandaşlarımızın korkularını giderebilecek, endişelerinin yerinde olup olmadığını gösterebilecek bir cihaz geliştirebilir miyiz diye düşündük" dedi.
Her yapının kendine özgü doğal frekansı bulunduğunu belirten Kutoğlu, geliştirilen cihazın binanın taşıyıcı sistemine monte edileceğini söyledi.
Sistemin deprem veya başka bir kaynaktan meydana gelen sarsıntıları eş zamanlı olarak kaydedeceğini anlatan Kutoğlu, şu ifadeleri kullandı:
"Cihaz batarya ile ya da prize bağlanarak çalışabilecek. Binanın taşıyıcı sistemine monte edildiğinde deprem veya başka bir kaynaktan meydana gelen sarsıntıları eş zamanlı olarak kaydedecek. Binanın tasarım periyodu ile meydana gelen sarsıntıyı karşılaştıracak. Bu sarsıntının bina açısından tehlikeli olup olmadığına ilişkin bilgiyi mobil telefon üzerinden binada yaşayan kişilere ulaştıracak."

"Normal ise vatandaşın içi rahat edecek"
Sistemin deprem sonrasında hızlı bir ön değerlendirme imkânı sunacağını belirten Kutoğlu, bunun profesyonel hasar tespitinin yerine geçmeyeceğini vurguladı.
Kutoğlu, "Eğer sarsıntı normal ve binanın verdiği cevap beklenen düzeydeyse vatandaşlarımızın içi rahat edecek. Ancak karşılaştırma sonucunda bina açısından tehlike arz eden bir durum ortaya çıkarsa vatandaşlarımız profesyonel destek alarak binalarıyla ilgili daha kapsamlı değerlendirme yaptırabilecek. Zarar azaltma noktasında çok faydalı olacağını düşünüyoruz" diye konuştu.
Binanın depremdeki davranışı tasarım değerleriyle karşılaştırılacak
Dr. Seda Akduman da Türkiye açısından depremlerin en önemli tehlikelerden biri olduğunu belirterek, deprem sonrasında vatandaşların evlerine yeniden girip girmeme konusunda ciddi tereddüt yaşadığını söyledi.
Bu soruna çözüm geliştirmek amacıyla çalışma başlattıklarını ifade eden Akduman, binaların tasarım aşamasında hangi şartlarda nasıl bir salınım gerçekleştirmesinin beklendiğinin hesaplanabildiğini belirtti.
Akduman, "Biz statikçiler olarak binanın zemin sınıfı, bina tipi, kat yüksekliği ve farklı özelliklerine göre gerçekleştirmesi beklenen salınımı tasarım aşamasında hesaplıyoruz. Ancak deprem anında bina bizim beklediğimiz cevabı vermeyebilir. Bunun proje, malzeme veya uygulama hataları gibi birçok nedeni olabilir" dedi.
Sistemin binanın deprem sırasındaki davranışıyla tasarım aşamasında beklenen davranışını karşılaştıracağını ifade eden Akduman, "Eğer binanın deprem anında verdiği cevap ile bizim beklediğimiz cevap aynı değilse, bina beklenenden fazla salınım gerçekleştirmiş olabilir. Bu da yapının hasar almış olabileceğine işaret eder" diye konuştu.

"Binaya girmek tehlikeli olabilir" uyarısı verecek
Geliştirilen sistemde binaya ilişkin bilgilerin önceden tanımlanacağını anlatan Akduman, deprem sırasında ivmeölçerler aracılığıyla yapının ne kadar sallandığının ölçüleceğini söyledi.
Akduman, sistemin gerekli hesaplamaları otomatik olarak yapacağını belirterek, "Binanın bulunduğu konum, kat yüksekliği ve diğer özellikleri sistemde kayıtlı olacak. Deprem sırasında ivmeölçerlerle binanın ne kadar sallandığı ölçülecek. Eğer bina beklenenden fazla salınım gerçekleştirmişse sistem, ‘Bina hasar almış olabilir, tekrar binaya girmek tehlikeli olabilir’ şeklinde bir sonuç verebilecek. Hesaplamalar arka planda otomatik olarak gerçekleştirilecek" ifadelerini kullandı.
Seri üretim için yatırımcı desteği bekleniyor
Patent sürecinin uzun bir çalışma sonucunda tamamlandığını belirten Akduman, sistemi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu ile birlikte geliştirdiklerini ve üniversitenin patent ofisi aracılığıyla başvuru yaptıklarını söyledi.
Sistemin yazılımına yönelik akademik çalışmalar yaptıklarını ve bir ivmeölçer geliştirerek deneylere başladıklarını ifade eden Akduman, patentin geçtiğimiz hafta tescillendiğini kaydetti.
Seri üretime geçebilmek için yatırımcı desteğine ihtiyaç duyduklarını belirten Akduman, hedeflerinin sistemi Türkiye'deki yapılarda yaygınlaştırmak olduğunu söyledi.
Akduman, "Biz sistemi belirli bir noktaya kadar geliştirebildik. Bundan sonraki aşamada seri üretime geçebilmek için yatırımcı desteğine ihtiyacımız var. Amacımız, patentini aldığımız bu ürünün Türkiye’deki bütün evlere girmesi ve vatandaşlarımızın ‘Binam hasar aldı mı?’ sorusuna hızlı şekilde cevap verebilmesi" dedi.
Türkiye’nin yapı stokuna ilişkin veri tabanı oluşturulabilir
Sistemin yalnızca deprem sonrasında hızlı ön değerlendirme yapmakla kalmayıp Türkiye'nin yapı stokuna ilişkin önemli bir veri tabanı oluşturma potansiyeli taşıdığını belirten Akduman, kullanıcıların sisteme girdiği bilgilerin bir veri tabanında toplanabileceğini ifade etti.
Akduman, "Her kullanıcının sisteme girdiği bilgiler veri tabanında toplanacak. Böylece Türkiye’deki yapıların durumuna ilişkin önemli bir envanter oluşturulabilecek. Bunun ülkemiz açısından çok değerli bir veri sağlayacağını düşünüyoruz" diye konuştu.
BEUN'lu akademisyenlerin geliştirdiği sistem, deprem sonrasında binanın davranışını hızlı şekilde analiz ederek muhtemel hasar konusunda erken uyarı sağlamayı hedeflerken, patent tescilinin ardından ürünün geliştirilmesi ve seri üretime geçirilmesine yönelik çalışmaların sürdürülmesi planlanıyor.